KRASNADOR TRABZONLULARI

Krasnador , güney Rusya'nın  içinde en çok Trabzonlu barındırdığı şehirdir. Şehrin her alanına Ruslar ve Kafkas milletleriyle birlikte hakimler  mahallelerinde Trabzonspor bayrakları asılmadığı dükkan yok . Trabzon ekmeğini Rus ve Kafkas milletlerine sevdirip fırınlarında kuyruklar oluşturmayı başarmışlar  "uhhhh dedi anam avradım olsun' ki " Habu ekmeği Ruslar pasta niyetine yiyip bitiriyorlar geriye hiç bir şey kalmıyor diye ünlemelerin havada uçuştuğu şehir. 

  Dersim eyaletinden Osmanlı döneminde Doğu Karadeniz kıyılarına gelen Türkmen Alevileri ilk işi sazı  bırakmak oldu daha sonra ise Rumlardan ticaretin her yönüyle inceliklerini öğrenmeye başladılar, hiç kimse geldiği yere geri dönmedi veya dönmek istemedi . İlk başta yayla kültürünü bıraktılar daha sonra hayvancılığı et yerine balık yemeyi tercih ettiler Denizel toplum olma yolunda ciddi adımlar attılar. Doğu Karadeniz'in her şehirlerinde ve kasabalarında kıyısından köşesinden ticarete başladılar. Bu durumda yetmediği gibi hemen yanı başındaki Kafkas milletleri ile etkileşim haline geçtiler dünyaları gittikçe dahada değişiyordu . İkinci meşrutiyetle birlikte Doğu Karadeniz kıyılarından Rusya'nın her şehrine ticaret ve insan göçleri iyice ivme kazanmıştı hatta şöyleki Rus arşivlerine baktığımız zaman Ekim devriminde elli bine yakın Trabzonlu 'nun Rus topraklarında yaşadığından bahsediliyordu kayıtlarda daha sonra Ekim devriminde iki önemli sima Trabzon siyasetini Uluslararası boyuta taşıyacak kişiler olacaktı. Bunlar ise Sürmeneli Maksut Kırali  Oflu  Hamdi şamilof halen daha bu ikisinin Uluslararası boyutta yaptığı siyasete hiç bir Trabzonlu erişemedi...!!

Trabzon merkez sürmene Tirebolu , ordu ,Xopa 'daki limanlardan Güney Rusya kıyılarına ticaret yoğunlaştı fındık ve çaylar her gün gidiyordu doğu Anadolu ve İran'dan gelen mallar Trabzon hattındaki sahillerin limanlarından Rusya Kafkasya Ukrayna'ya yollanıyordu . Ekim devrimiyle birlikte bu süreçe ara verildi . Bin dokuz yüz doksan birlerden sonra  artık hayat eskiye dönüyordu Doğu Karadeniz 'de Dersim bölgesinden gelip doğu Karadeniz kıyılarına yerleşen Türkmen Alevileri artık Trabzonlularla birlikte yeni yaşama adımlarını atıyorlardı. 

Krasnador pazarları bildiğin halklar deryası yok yok klasik" Rusya Ana " havasında  orada  bulunan doğu Karadenizlilerle tanışma fırsatımız oldu. Kurutulmuş balığından tutun  Hamsi'sine kadar ordan mısır ekmeğinden İran'dan getirilen Tebriz işi  hırka ve kilimleri'ne  kadar buram buram doğu kokan bir pazar.  Tanışma kısmını geçtikten sonra arkadaşlar la pazardaki küçük bir kafeterya tarzı yerde oturduk  kimimiz çay ve kahve içiyor kimisi ise vodka içiyordu .  Ticaretin yoğun bir pazar olduğu için akşam evlerinde yemek yemeyi davet ettiler, kabul ettik şehri biraz gezip akşama buluşacağımız adrese vardık . Tirebolu 'lu Ali arkadaşın evinde güzel karşılandık , hiç vakit kaybetmeden masaya davet edildik, masa da yok yok hamsi var kaygana var mısır ekmeği Lazut var  afiyetle yemeye başladık. Hamsi tabakların biri gidiyor birisi geliyordu Rusya'da değil Trabzon'un bir evinde kendimizi hissediyorduk. 

 Yemekten sonra çay faslına geçip başladık konuşma ya Trabzonlu arkadaşlarla hayat nasıl gibisinden , hepsi mutluydu burda olmakta hem ticaretlerini yapıyorlardı hem dil öğrenip hemde eğitim görüyorlardı .  Krasnador pazarlarında çok Trabzonlu olduğundan bahsettiler Ali ise buraya Trabzonlu bir arkadaşın vasıtasıyla gelip ticarete başlamışlar birlikte sadece pazarlar da değil hizmet sektörü anlamında olsun tarım sektöründe nakliye sektöründe de baya etkin  olduklarını Krasnador il meclisinde iki tane Trabzon'lu olduğundan bahsetti . Anadolu'nun belli başlı bölgelerinden  özellikle Kars Erzurum Artvin Rize Trabzon bölgelerinden gelip buralarda yaşayan Ermeni ve Rumlarla birlikte hareket ettiklerini Yüz yıl  önce Trabzon'da nasılsa burada da öyle olduğunu söylediler. Özelikle Trabzon hattından gelenlerin işleri güçleri hep ticarettir burda Ermeni ve Rumlarla ortaklaşa hareket ediyorlar zaten krasnador pazarların'daki yerlerini bize kiraya verenlerin çoğu Rum ve Ermeniler olduğunu söyledi Ali. Baya ilginç gelmişti bana aslında bir yerdede normal bir durumdu . Sochideki gibi burada 'da park peyzaj işlerine Ermeniler bakıyordu bir çoğu kars ve Rize kökenli Ermenilerdi. Türkiye'yi yakından takip ettiklerini Türkiye ile ilgili bir çok haber ve magazin sitelerini takip ettiklerini söylediler .  Konuştuğumuz arkadaş Tirebolu'lu Ali çepniydi  ailesi Sivas üzerinden gelip bölgeye yerleşmiş Türkmen Alevi kökenli bir arkadaştı keza Doğu Karadeniz deki Türklerin bir çoğunun geçmişi böyledir. Aile boyu ve senelerdir ticaretle uğraştıklarını böyle bir durum oluncada Krasnador'da ticari hayatına devam etme kararı aldığını söyledi .  Hem ticaretlerini hemde eğitimlerini yapıyorlardı . Çocuklarını genelde Rus devlet okullarına veriyorlardı hep dil hemde eğitim açısından kimisinin öğretmeni Trabzonlu Rum kimisinin ki Erzurumlu Ermeni olduğunu ve şu son zamanlarda'da Rus vatandaşı olmuş Türklerde öğretmenlik yapmaya başladıklarını söylediler . Eğitim öğretim açısından Ruslar halen daha Sovyet sisteminden devam ettiklerinden bahsetti bize Ali arkadaş.  

Krasnador şehrinde evine misafir olduğumuz Trabzonlu hemşerim Ali'nin evinde karşılıklı edindiğimiz sohbetler ve bilgi alış verişleri böyleydi. Son olarak 'da Türkiye'deki yapılan genel seçimlerde Rusya 'dan çıkan sandık sonuçlarında sürekli CHP birinci parti çıktığı bilgiside bizlere ilginç gelmişti.

Krasnador şehrinde neresine gittikse Türkiye televizyon kanalı olarak sürekli Halk TV ve Tele bir televizyon kanalları açıktı . Anadolu üzerine günlük pravdaları bu televizyon kanalları üzerinden alıyorlardı.