MAHAÇKALE

Tatlı bir sonbahar akşamı Grozniden  tren yoluyla mahaçkale şehrine gitmiştik  dünyadaki Türklerin en enteresan şehirlerinden birisiydi. Hem müslüman hem yahudi hem Hristiyan olan bu şehir kendi içinde enteresan bir denge kurmuştu bu yönde . Anadoludaki şehirler gibi arabesk mod yoktu  paganimsi ve özgür ruhu vardı  sanki bir yerlerden çıkıp gelecekti moğollar Emir Timurun heyulası buralarda bir yerde olduğundan emindim  Tomris hatun  ilk türk feminist devlet başkanı olarak gururlu idi heykelini gördükçe tebessüm ediyordum. Çarlık ve Semerkand buhara mimarisi karışımı bir kentti  güney kafkasyaya ait iklim hakimdi        çarlık ve komünist Rusya epeyce dejenere etmesine rağmen yinede Türk kültürü hakimdi  "çarımsı Turko " bu tanımlamaya uyuyordu  Rusça, Ağulca, Avarca, Azerice, Dargince, Kumukça, Lakça, Lezgice, Nogayca, Rutulca, Sahurca, Tabasaranca dilleri genelde hakimdi Dağıstan bölgesine    büyük Selçuklunun üst aklının bulunduğu şehirdir mahaçkale  Ekim devriminin önderi Leninin akrabalarının bulunduğu kenttir mahaçkale  kısa zaman diliminde görünüp edindiğim izlenimler bunlardı Mahaçkaleden 

  Sovyetler döneminden kalma müzeler klasikti bu şehirde Proto Türklüğü andıran müze olmasını çok isterdim  şehirin Hazar denizine bakan taraf çok büyüleyici idi  yüzümüzü doğuya dönüp atalarımızı tınısı yüzümüzu okşuyor gibiydi  Hazardan kilolarca havyar çıkıyordu buda iştahımızı kabartıyordu...

   Rusya’nın en eski şehirlerinden biri olan Dağıstan’ın başkenti Mahaçkale Dağıstan’ın en gelişmiş şehridir.Nüfusunun neredeyse tamamı Müslüman olan Mahaçkale, yüzlerce yıldır İslâm şehri olarak anılmaktadır. Etnik yapısı itibarıyla da çok zengin bir şehir olan Mahaçkale’de başta Avarlar, Kumuklar ve Darginler olmak üzere onlarca halk bir arada yaşamaktadır.

     Kuzey Kafkasya’nın en gelişmiş şehirlerden ve Rusya’nın en eski şehirlerinden biri olan Dağıstan’ın başkenti Mahaçkale Hazar Denizi sahillerinin kıyısında kurulmuş ve şehirde şuanda 558.054 kişi yaşamaktadır. Mahaçkale etnik yapısı itibarile de çok zengin bir şehir.

  En sonki nüfus sayımı verilerine göre şehrin etnik yapısı şu şekildedir: Avarlar % 26,8; Kumuklar % 17,7; Darginler 13,8; Laklar % 13; Lezgiler % 12; Ruslar % 8; Tabasaranlar % 2; Rutullar % 1,1; Nogaylar % 0,9; Ahullar % 0,7; Zahurlar % 0,4; diğer halklar % 3,6.

İdari olarak Lenin, Sovyet ve Kirov olmak üzere üç ilçeye ayrılan Mahaçkale’ye ayrıca, sekiz şehir tipli kasaba ve altı köy de bağlıdır

Rusların Kuzey Kafkasya’yı işgali sonrası bölgede toprak ve göç meseleleri gündeme alınmıştır. Ovada ve şehirde yaşayan halkların olduğu yerlere Dağlı halklar yerleştirilmiş ve şehirler bir nevi metropol hüviyetine bürünmüştür.Şehrin neredeyse tamamı az bir nüfusu olan Ruslar hariç Müslümandır.  Yüzlerce yıldır İslam şehri olan Mahaçkale’da onlarca halk bir arada yaşamaktadır. Mahaçkale Dağıstan’ın en gelişmiş şehridir. Ülkedeki endüstrinin temeli Mahaçkale ve İzerbaş yakınlarındaki petrol ve doğalgaz yataklarına dayanır.

Eskiden Mahaçkale’nin bulunduğu arazide 7. yüzyılda Hazar Kağanlığı’nın başkenti olan Semender bulunuyordu. Bugünkü Mahaçkale’nin tarihi 1847’de Anci Arka’ya yapılan Petrovsk Kalesi’nin inşa edilmesiyle başlamıştır. Asında Rusya’nın en eski şehirlerinden biridir. Hazar Türk Kağanlığı’nın 7. Yüzyıldaki başkenti Semender’den sonra bölgeyi Kumuk Türk Şamhallığı yönetmiş ve Tarki şehrini başkent olarak kullanmışlardır.Tarki-tau (Tarki-dağ) Mahaçkale eteklerinde çok eski bir Türk iskân şehridir. Kumuklar ve Gazi-kumuklar bölgeye Anjikala demektedirler ve kaynaklarda Mahaçkale’nin eski ismi bu şekilde geçmektedir. Bugün başkent Mahaçkale’nin Rusya süper ligindeki takımı; bir zamanlar Roberto Carlos ve Samuel Eto’nun oynadığı Anzhi (Anji) ismi buradan gelmektedir.Dağlı (Kuzey Kafkasya) Cumhuriyeti döneminde (1917-1919) şehrin adı Dağıstanlılar ve Kuzey Kafkasya halkları tarafından Şamilkale olarak değiştirilmiştir. Kafkas-Rus savaşları yaşanırken Kuzey Kafkas İslâm Ordusu tarafından 6 Ekim’de Derbent, 27 Ekimde Temirhan – Şura ele geçirilmiştir. 8 Kasım 1918’de Türk Ordusunun Mahaçkale’ye girmesiyle birlikte Dağıstan harekâtı fiilen tamamlanmış oldu. Ancak Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı Ordusu bölgeden çıkmak zorunda kaldı ve böylece Sovyetler Mahaçkale’yi ele geçirdiler.14 Mayıs 1921 yılında şehrin adı Dağıstan komünistlerinden Mahaç Dahadayev’in onuruna Mahaçkale olarak değiştirildi.Mahaçkale’nin tarihi ile ilgili şuan Dağıstan devletinin resmî çalışmaları ve görüşmeleri yapılıyor. Tarki şehrinin tarihi Mahaçkale tarihi olarak kayıtlara girmek üzere. Bu şekilde olduğunda Mahaçkale tarihi hak ettiği yeri alacak, Moskova ve Kiev’den daha eski bir şehir olacaktır.Sultan Ahmet Camii örnek alınarak 1997 yılında inşa edilen Mahaçkale'deki Merkezî Cuma Camii veya diğer adıyla Yusuf Bey Camii Türkiye’nin de yardımlarıyla yapılmış Dağıstan’ın en büyük camisidir ve 17 bin kişi ibadet edebilmektedir.12 Eylül 2012’de Dağıstan’ın başkenti Mahaçkale’de “Hacı Murat” adlı bir romanın da yazarı olan Rus yazar Lev Tolstoy ve Hacı Murat’ın anıtının açılışı yapıldı.

Şehrin Alburikent, Atlıboyun, Boynak ve Kazanış bölgelerinde yaşayan Kumuk Türkleri, 1918 yılında Kozak eşkıya Biçerahov’un gruplarına karşı şehrin kurtuluşu için savaşarak şehit düşen Türk askerleri adına 2018’in Aralık ayında bir anıt inşa ettiler. Bu anıt Rusya’da büyük tartışmalar yarattı ve “işgalci Türk askerleri”ne neden anıt yapıldığı Rus medyasında uzun süre tartışıldı. Tepkiler üzerine anıttaki ifadeler değiştirilse de Dağıstanlılar vefa örneği göstererek sonuna kadar hatıraya sahip çıktılar. Mahaçkale’de gezilecek yerler: Tarki-dağ’a çıkıp tüm Mahaçkale’yi Hazar deniziyle birlikte seyredebilirsiniz. Ayrıca yüzlerce yıllık şehir kalıntılarını ve üzerlerinde al-bayraklar olan mezarları görebilirsiniz. Dağıstan Tiyatro binası ve Dağıstan etnografya müzesi gezilmesi gereken yerlerden. Dağıstan Etnografya Müzesi’nde bir çok halkın binlerce yıllık sanat eserlerini görebilirsiniz. Hazar sahillerinde dolaşabilirsiniz. Levs Tolstoy ve Hacı Murat anıtını ziyaret edebilirsiniz. Dağıstan devlet başkanlığı sarayı da görülmeye değer.

Mahaçkale, dağıstan’ın en önemli eğitim merkezidir. rasula gamzatova merkez kütüphanesi sadece dağıstan’ın değil, tüm kuzey kafkasların en büyük kütüphanesidir. 1957 senesinde kurulan dağıstan eyalet üniversitesi sovyetler dağıldıktan sonra gelişimine ivme kazandırmıştır. dgu’nun yanında kentte tıp akademisi, pedagojik üniversite, dağıstan teknik üniversitesi ve 6 başka enstitü bulunmaktadır. kentte amalgamated müzesi, mimari ve güzel sanatlar müzesi ve botanik müzesi bulunmaktadır. kentin en ilgi çekici mimari yapılarından birisi, aynı zamanda kentin en büyük binası olan leningrad oteli’dir.  Türkiye'de Yalova ile kardeş şehirdir..