Ermenistan Kürtleri (Kürtçe: Kurdên Ermenistanê), büyük kısmı I. Dünya Savaşı esnasında Kars'dan Ermenistan'a göçen Kürtlerden oluşur. Kürt nufusunun ezici çoğunluğu ezidi dinine mensup olmakla beraber kalan kısmı Şii Kürtlerden oluşur.
1937 yılında, Stalinist baskı döneminde Kürtlerde Büyük Temizliğin kurbanı oldu. Ancak ezidi Kürtlere dokunulmayarak sadece Müslüman Kürtler Kazakistana, zorunlu göçe tabi tutuldu.
Kürtlerin diğer bir kısmı ise doksanlı yıllarda Sovyetler Birliği'nin dağılması ardından oluşan ekonomik sorunlar ve Ermenistan-Azerbaycan savaşı nedeniyle çoğunlukla Avrupa ve Rusya Federasyonuna yerleşmişlerdir.
Sovyet Ermenistanında Kürtlere siyasi haklar tanındı Kürt temsilcilerinden milletvekili seçildi bazı Kürtler Ermeni ordusunda üst düzey görevler yaptılar hatta gönüllü Kürt birlikleri kuruldu . Sovyetler Birliği döneminde Ermenistan'da kürtler Sanat ve edebiyat anlamında çok iyi işler yapmışlardır Modern Kürt edebiyatı ve kültürünün öncüleri çoğunlukla Türkiye'den göçmen olan Ezidilerdi. Bu dönemdeki ünlü Kürt yazarlar arasında Casimê Celîl, Emînê Evdal, Kurdoev, Arap Shamilov (Erebê Şemo) ve Celile Celil sayılabilir. Erivan'da yayınlanan ünlü Kürt gazetesi Riya Teze, en eski Kürt gazeteleri arasında yer almaktadır. 1969 yılında Ermeni Bilimler Akademisi, Kürt kültürünün tüm yönlerini belgelemek ve araştırmak için değil, aynı zamanda Ermeni ve Kürt ilişkilerini incelemek için bir Kürt Araştırmaları Dairesi kurdu. İlk Kürt gazetelerinden biri aslında Ermenistan'ın başkenti Erivan'da kuruldu ve yayınlandı. Gazeteye Riya Teze (Kürtçe: Yeni yol) adı verildi. Daha sonra iki haftada bir yayınlanan Botan adlı başka bir Kürt gazetesi kuruldu.Ermeni radyo istasyonu Dengê Erivan (Erivan'ın Sesi) günde bir saat Kürtçe yayın yaparak Türkiye'nin güneydoğusundaki Kürtlerin dinleyicilerini çekiyordu. Öyle ki, bir yazar altmışlı yıllarda Dengê Erivan radyosunu dinlemek için okulda alay konusu olan bir çocukluk arkadaşı olduğunu kitabında yazıyordu.Erivanda Kürt Kahvesinde
oturan amca bize böyle anlatıyordu bizlerde not alıyorduk. Kürtlerin Ermenistan'daki nüfusunun 40.620 olduğu belirtilmektedir. Ermenilerden sonra ikinci kalabalık nüfus Günümüzde Ermenistan Kürtleri Birliği Başkanı Kinyaze Hemid Hasanov da seçimde Paşinyan'ın "Sivil Sözleşme Partisi"nden parlamentoya üçüncü kez girmeyi başardı. Karabağ savaşında sonra Ezidi Kürtlere verilen haklar Müslüman Kürtlere pek verilmedi . Günümüzde Kürtlerin okumuş kesimi Şehirde yerevanda diğer kesimi ise köylerde yaşamaktadır Tarım ve hayvancılık işleriyle ilgilemektedirler Ermenistandada Tarımsal ve hayvansal ticaret işleride Kürtlerin elindedir . Toplamda 22 tane Kürt köyü vardır köylerde de Kürtçe eğitim dersi verilmektedir . Şehirdeki kürtler ise ana dillerinin yanında Rusça ve İngilizcede konuşuyorlar . 2019 da Irak'tan ikinci en büyük Ezidi tapınağı Ermenistan'da yapıldı.
Oturduğumuz kahvehanenin yanında küçük bir müze açmışlar buradaki kürtler kendi imkanları ile kendi kültürüni burada yaşıtıyorlar.Birden Ermenistan'daki sanatçı yazar geçmişten günümüze burada tanıtılıyordu. Kahvehane çevresindeki esnafların çoğu kürttü bir mahalle olunmuştu kahvehanenin içi Anadolu' esintileriy
le doluydu. Türkiye'den geldiğimizi öğrendiklerin de sınırsız çay kahve verdiler bize. Sosyal medya üzerinden Türkiye'deki Kürt akrabalarıyla konuş
tuklarını söylüyordu ve bir kaç kez Türkiye'ye gittiklerini buraya göre gelişmiş ülke olduğunu beğendini söylediler . Karstan Van'dan İran üzerinden Ermenistana turlar düzenlendiğini Türkiye'den gelen misafirlerin çoğu buradaki Kürt Resturantlarda yemek yediğini bu vesile ile tanıştıklarınıda söylediler .
Buradada Nevruz bayramını coşkuyla kutladıkla
rını ve Asurilerin akidu bayramınıda kutluyorlardı.
Burada kendi kültürlerine yakın olan Asurileri görüyorlardı ; hatta kız alış verişide oluyordu , müslüman Kürtler hariç Ermenilerle aralarının iyi olduğunu ve asurlerin yanında onlarlan'da evlilik yaptıklarını söylüyorlardı . Ermenistanın gündelik yaşamına ait olmuşlardı. Sadece Ermenistan değil İran ve Gürcistandada ticari faaliyetler bulunmakla beraber iki ülkeye yerleşenlerde vardı. İran'a giden özelikle müslüman Kürtlerdi kendi aralarında din farkı gözetmeksizin birbirlerine yardım ettiklerini söylüyorlardı . Yanımızda bulunan Hasan İran' a defalarca gittiğini ve orada kendi çapında ticaret yaptığından bahsetti lakin Ermenistan'ın nüfusu az olduğu için pazar açısından İran'ın öneminden bize bahsediyordu.
Azerbaycan'da bulunan akrabaları olduklarını söylediler özelikle Karabağ bölgesinde lakin bu durum atadan dededen kalma duyumdan öteye gidemedi çünkü Azerbaycan Ermenistan arası savaştan dolayı akrabalarıyla iletişim kurma imkanlari hiç olmamıştı . Sovyetler Birliği dağıldığı zaman buradan Avrupa'ya Rusya'ya giden Kürtlerin hepsi şehirliydi Sovyet döneminin memurlarıydı onlardan boşalan yerleri kendilerinin aldığını söylediler ve bu kaderi Sadece Ermenistan değil Azerbaycan ve Gürcistanda yaşamıştı eskiden daha çeşitli kimliklerin olduğunu söylediler şimdi ise tortuları kalmış ve en sonra bol etnisiteyi biz görmüştük diyorlardı . Şehir merkezindeki okullarda Ermenilerle birlikte olmalarının yanında sadece seçmeli ders olarak haftada 3 saat Kürtçe alıyordular.
Bunun yanında ingilizce Rusça öğreniyorlardı. Buradaki kürtler Anadolu'daki Kürtlere nazaran daha seküler yapıya aitti , bir çoğu kadınlarını okutuyordu , hatta kendi imkanlarıyla yaptıkları müzede Bir kaçtane edebiyatçı bilim kadını resimleri görmüştüm. Burdada Anadolu ve Gürcistandaki gibi saf tütün içiyordular.
Bıyıklarının çoğu sararmıştı geleneksel kıyafetleri pek tercih etmiyordular daha çok köylerde giyiliyordu . Radyoda Kürtçe şarkı çalıyordu, televizyonda ise günlük haberler veriliyordu. Bazende Gürcistan İran Türkiye televizyon kanallarına bakıyordular. Türkçe bilen çok Kürt vardı burda Türkiye'den gezmeye gelip onları ziyaret ettiğimiz için mutlu olmuşlardı hediye olarak iki tane Trabzonspor yağmurlu bırakmıştım helallik alıp vedalaştık Erivanda bir kahvehaneden Ermenistandaki yaşayan Kürtler için edindiğim analizler bunlardı.....
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder