AZERİ UDİNLERİ

Udin halkı, Azerbeycan, Gürcistan, Rusya ve Ermenistan’da yaşayan sayıca az ama tarihi büyük bir otokhton millettir.

Dünya üzerinde 10 bin civarında Udin yaşamaktadır. Antik Kafkas Albanyası’nın devamı olarak kabul görmektedirler.

 Udi dili, Nakh-Dağıstan Kafkas Dil ailesinin koluna mensuptur. İki dialektiği vardır: Vartashen ve Niji. Dilleri Azeri ve Ermeni dillerinden etkilenmiştir. Bu etkileşim dinlerine de yansımıştır. Doğu Transkafkasya’ya göç eden Türk kabilelerinden etkilenenler müslümanlığı seçerken, geri kalanı hıristiyan (monofizit ve Ortodoksluk) dinine mensup olmuştur. Doğal olarak antik kültürleri de bu etkileşimden nasiplenmişlerdir.

Geleneksel Udi ekonomisi, tarım, hayvancılık ve Gürcistan’da olanlar ise küçük çaplı ticaretle uğraşırlarken; el sanatları çömlekçilik üzerine uzmanlaşmışlardır.

     Udi dilini 5 ana grupta gelişimini takip etmek mümkündür.

Erken Çağ Udi İ.Ö. 2000 – İ.S. 300

Eski çağ Udi 300-900

Ortaçağ Udi 900-1800

Modern çağ Udi 1800-1920

Günümüz Udi 1920 – günümüz

Eski çağ Udi dili, İ.S. 700’lerde şimdikinden geniş bir coğrafyada kullanılıyordu, üstelik Kafkas Albanyası’nın kilise dini idi. 

Eski çağ Udi dili, Batıda Tavus bölgesinden doğu Artsakh’a, doğuda Qabala şehrinin batısından Utik ve Partaw’a kadar geniş bir bölgeyi kapsıyordu.  Eski Udi dili Kafkas Alban alfabesini kullanmıştır. Eski Udi diline ait kaynaklar, St. Catharine’s Manastırında bulunmaktadır. (Güney Sana, Mısır) 7. Yüzyıla tarihlenen kaynaklarda, 52 mektubun 50’sinin Ermeni araştırmacılar tarafından Udi’lere ait olduğu kanıtlanmıştır.

    1880’de Udiler, Kuzey Azerbaycan Qabala çevresinde yaklaşık 10 bin kişi olarak tespit edildi. 1897’ye gelindiğinde 4000, 1910 yılında 5900 kişi olarak sayıldı. 1926 yılı nüfus sayımında 2500, 1959 yılında 3700 kişiydiler.

1979’da 7000, 1989 yılında 8652 olarak sayılan Udiler, Azerbaycan 1999 yılı sayımında 4152 olarak kayda alındı.

2002 Rusya nüfus sayımında 3721 kişi, kendini Udi olarak beyan etti. Udilerin çoğunluğu Rostov bölgesinde oturmaktaydı.

 Udin klisesinde  görevli seher udin halkından oğuz Rayonunda sadece 14 aile kaldığını söylüyordu yoğunluğu olan bir millet olmadığı için ne yaptıklarından pek bir haberimiz yoktu  Kafkaslarda.En çok belirginliği olan ülke Azerbaycan 'dı udinler için   Gürcistanda Ermenistanda pek fazla duymamıştık.kafkasların bu küçük milletini tanıyıp edindiğim izlenimler 

bunlardı.....