DÜNYANIN MARZUBASI

MARZUBAN BİN NAME 

Mojda aradı Tehran'dan  nasılsın neler yapıyorsun kısmını geçtikten sonra İran eski cumhurbaşkanı  Ayetullah Muhammed Hatemi'nin  Şehrin Dünyasından Dünyanın şehrine adlı kitabı sordum  hafifçe tebessüm ederek  onuda nerden buldun, Hatemi Çok egzantrik bir karakterdir dedim  . Hem İran hem Avrupa'da ciddi bir entelektüel saygınlığı vardır bu kitabında ise Dünya 'nın kadim şehirlerinin tekrardan söz sahibi olmasının yanında medeniyet anlamında da söz sahibi olacağı tezini savunuyor ve dünya klasmanında okunan kitaplardan'dır dedi . Hatemi 'yi konuştuktan sonra  Moojda bir anda  Marzuba senin köyünün adıydı dimi  Sercan ? Evet 'te ne alaka  Mojda ?  

Araştırmalarım esnasında Marzuba name adlı bir  esere denk geldim dedi   İran'ın eski Türkçeyle yazılmış ilk  siyasetnamesi imiş  . Haydaaaa !!  Aldı beni bir merak    konuyla ilgili  araştırma yapınca 

Taberistan’da X. Yüzyılda hüküm süren Çarekan sülalesi hükümdarlarından olan Marzuban bin Rüstem’in Taberistan’ın halk diliyle kaleme aldığı bu eser Doğu Hikayeciliğinin klasik metinlerindendir. Eser, hükümdar ile veziri arasında çıkan bir tartışma sonucu nakledilen on hikayeden oluşur. Kelile ve Dimne ile Binbir Gece Masalları tarzındaki eserin kahramanları daha çok hayvanlardan oluştuğu için fabl olarak nitelendirilebilir. Hikayelerin özü sosyal, siyasi ve ahlaki tavsiyelere bağlanmıştır. İnsan yaşantısındaki temel zaafları ve faziletleri işleyen bu hikayeler güncelliğini halen korumaktadır.

14. yüzyılda Sadrettin Şeyhoğlu tarafından Türkçe’ye çevrilen Marzubanname, okuyucuyu düşünmeye ve özeleştiriye yönelterek onda hoş bir tat bırakır.

Marzubân-nâme Tercümesi, dili ve içeriği bakımından Eski Anadolu Türkçesinin mühim eserlerinden biridir. XIV. yüzyılın ikinci yarısında Germiyan Beyi Süleyman Şah adına Farsçadan aktarılmış bir eser olduğu hâlde, Sadre’d-dîn Şeyhoğlu’nun çeviri gücü ve dile hakimiyeti sayesinde, telif eserlerde görülen özellikleri üzerinde toplayabilmiş; böylece hayvan hikâyelerine dayanan konusu ile olduğu kadar, akıcı, etkileyici sade dil ve üslubu ile de Türk Dili ve Edebiyatı’nın üstün nitelikli eserleri arasına girmiştir.

Gelelim bizim Anadolu kısmına;   Türkiye coğrafyasında  Tek Marzuba ismi Trabzon 'da vardır . Marzuba ismi Trabzon'a ait bir isimmi yoksa Horasan üzerinden gelen bir isimmi  halen daha muğlaklığını koruyor lakin  bu  siyasetname  Büyük Selçuklu bürokrasisine uzun yıllar   siyasi rehberlik etmiştir  Trabzon'da ki Marzuba ismine sıra gelince  Doğu Karadeniz bölgesinde yüz seksen beş yıla yakın Ayanlık yapmış bir yerdir . Sosyolojik olarak hiç bir şey ıskalamıyor .   Marzuba ismiyle  daha derinsel araştırma yapınca   çok enteresan bir  ayrıntı daha karşımıza çıkmaktadır .

ıbn marzuban, tam adıyla abu al-fath al-hakam ibn 'abd al-rahman ibn marzuban al-nahwi , 10. yüzyılın sonlarına doğru yaşamış olan Türk ve Arap  dil bilginidir. özellikle dilbilimsel çalışmaları ve dilin yapısını anlama konusundaki katkılarıyla bilinir.

ıbn marzuban'ın en tanınmış eseri, "kitab al-adab" veya "adab al-katib" olarak bilinen bir eserdir. bu eser, arapça dilbilgisi, yazım kuralları ve dil kullanımı hakkında kapsamlı bilgiler içerir. ayrıca, bu eser özellikle arapça dilini doğru bir şekilde kullanmayı öğrenmek isteyen kişiler için rehber niteliği taşır.

ibn marzuban'ın eserleri, arap dilbilimine ve edebiyatına dair önemli kaynaklar arasında kabul edilir. dil bilgisinin kurallarını ve dil kullanımını açıklamak, arapça yazıların düzgün bir şekilde oluşturulmasını teşvik etmek ve dilin doğru kullanımını öğretmek amacıyla yazılmıştır. onun çalışmaları, arap dilbilimi ve dilbilim tarihinde önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda Azerbaycan Emirliğide yapmıştır .

Trabzon 'un bir köy ismi iken Marzuba  irandan gelen bir Telefonla  Bağdat Tebriz Şiraz Bakü  şehirlerini asırlarca  Marzubân- name siyasetname adlı eseriyle yüz yıllarca yönetmiş ...!!    

Serin Yaz akşamlarının  avluda Tebriz sohbetlerinde  sabahlara kadar Dil, kültür, tarih ,coğrafya  hatta köy ve kasabalara kadar konuştuğumuz zamanlardan  bana nerelisin diye soran Dostlara Dünyanın Marzubasındanım derdim bu yazımda bunun nedenini daha iyi anladım....!

Gezi , keşif ve birazda Tarih serisinden diyelim